اول سپاس از همراهي دوستان؛
و ديگر اين كه قبل از پرداختن به ادامه‌ي مبحث پست پيشين بايد نكته‌اي مهم را يادآوري كنم. شايد لازم بود اين مقدمه زودتر از اين و قبل از پست پيشين ذكر مي‌شد.
1-  باري، حدود دو سال پيش فدراسيون بين‌المللي كوهنوردي (UIAA) پرسشي را بدين صورت مطرح كرد: آيا فكر مي‌كنيد شرپاها ماده‌ي يكم كدهاي اخلاقي UIAA را زير پا مي‌گذارند؟ براي دريافت پاسخ ابتدا لينكي را معرفي كرد در باره‌ي آشنايي با مفهوم كلي "كدهاي اخلاقي" (code of ethics)، آنگاه لينكي براي آشنايي با كدهاي اخلاقي در كوهنوردي [كدهاي اخلاقي كوهنوردي UIAA شامل 14 صفحه مطلب است] و سپس پاسخ‌هاي مختلف بدان پرسش دريافت و به نمايش گذارده شد. با خود انديشيدم در زبان فارسي نه سايتي جامع براي آشنايي با "كدهاي اخلاقي" به‌طور كلي وجود دارد، نه فدراسيون كوهنوردي ما منشوري براي كدهاي اخلاقي دارد، و نه چنان پرسشي در باره‌ي مثلاً رفتار باربران و دست‌اندركارن خدمات كوهنوردي ايران مطرح مي‌شود.

ناگفته نماند وقتي مي‌بينم آنچه به نام "منشور اخلاقي" كه اين سال‌ها تهيه و انتشار آن در جامعه‌ي ايراني از سوي انواع بنگاه‌ها و بانك‌ها و حتي فدراسيون‌هاي برخي رشته‌هاي ورزشي مد شده، فاصله‌اي جدي با اصول تدوين "منشور اخلاقي" دارد، آرزو مي‌كنم كسي به صرافت تهيه منشور در مراكز دولتي مديريت كننده‌ي امور كوهنوردي نيافتد، تا نكند اين يك اصطلاح هم به‌صورت مبتذل و تهي از معنا ساخته و پرداخته شود و به 1-كالايي لوكس براي تفاخر مديران، يا 2- حربه‌اي براي اعمال فشار به گروه‌ها و تعطيلي فعاليت‌هاي ناهمگون با خواست و سليقه‌ي مديران، تبديل گردد.

بنابر اين پيش از هر چيز يادآوري كنم آنچه منظور اصلي نگارنده‌ي اين سطور است، ايجاد حساسيت در دوستان عزيز كوهنورد و جامعه‌ي كوهنوردي نسبت به مقوله‌ي اخلاق كوهنوردي است، نه ارائه‌ي سطحي و شعارگونه‌ي اصول و قواعدي معين و نه البته به مثابه‌ي تكاليفي رسمي همچون مفاد يك رساله‌ي عمليه. ضابطه‌ي مهم تنظيم كدهاي اخلاقي، استخراج وظايف رفتاري، از اصول و ارزش‌هاي مورد توافق، و به‌صورت داوطلبانه است كه التزام بدانها بيش از آن كه بر نيروي خارجي و تضمين‌هاي حقوقي و حاكميتي استوار باشد، بر فرامين وجدان درون مبتني است. البته هيچ اشكالي هم ندارد كه دستگاه‌هاي حاكميتي هم به نوبه‌ي خود تمهيدات لازم را براي تحقق هر چه بهتر اين ضوابط فراهم آورند و از آن پشتيباني كنند. بنابراين اگر در اين سلسله نوشتار از "منشور اخلاقي" سخني در ميان مي‌آيد، معناي اصيل آن مراد است، نه شكل تزييناتي و خنثاي يا بخشنامه‌اي آن.

هدف اصلي اين مجموعه نوشتار ايجاد حساسيت در جامعه‌ي كوهنوردي و جلب مشاركت در پايبندي داوطلبانه به موازيني عقلايي در اخلاق كوهنوردي است. حالت ايده‌آل اين بود كه اولاً فدراسيون كوهنوردي ايران به معناي واقعي يك فدراسيون مي‌بود، يعني يك سازمان غيردولتي واقعي كه برآيند خواست مشترك گروه‌هاي كوهنوردي ايران باشد، نه دستگاه انتصابي از سوي حاكميت، آنگاه خوب بود چنان نهادي با استفاده از شيوه‌ها و استانداردهاي "تنظيم منشور اخلاقي" به استخراج و تدوين كدهاي اخلاقي مبادرت ور‌زد. در آن صورت اميدي به بهبود وضعيت اخلاق در كوهنوردي ايران بود.  خوب آيا در شرايط موجود بايد دست از كار شست؟ به عقيده‌ي بنده نه، در همين وضع كنوني هم احياناً مجالي براي ورود نيروهاي هوشمند و اخلاق‌مدار و در عين حال درك كننده‌ي ماهيت ان.جي.او.يي يك فدراسيون ورزشي، به فدراسيون كوهنوردي وجود دارد. بايد از ظرفيت‌هاي موجود استفاده كرد. اميد كه در همكاري فدراسيون با گروه‌هاي فعال و نامبردار و نيز گروه‌هاي جوان اما جدي و فعال در كوهنوردي، براي تنظيم چنان منشوري اقدام گردد و براي تثبيت رفتار اخلاقي در كوهنوردي ايران گامي درخور برداشته شود.

2- براي پيشبرد مبحث شماره‌ي قبل، بر اساس اصول و ضوابط مدل‌هاي رايج در اخلاق حرفه‌اي، بايد پس از احصاء كامل ذي‌نفعان، و استخراج حقوق محيط، وظايف فرد حرفه‌اي و يا سازمان حرفه‌اي در برابر آن ذي‌نفعان مشخص شود (تدوين كدهاي اخلاقي). اين كار حتماً بايد بدين صورت انجام گيرد كه فرد يا افراد داراي مسئوليت وظيفه‌ي خود را نسبت به محيط اعلام و برجسته كنند. نه تنظيم وعظ گونه‌ي اصول اخلاقي از طرف يك يا چند نخبه و پژوهشگر چاره‌ي كار است و نه احياناً ترجمه‌ي چند متن و افزودن چند ماده‌ي احياناً ايدئولوژيك و ابللاغ رسمي آن.
بر اين اساس بايد با تكيه بر تحليل عقلايي حقوق ذي‌حقّان و ذي‌نفعان به شرحي كه در پست پيشين آمد، و كشف اصول و ارزش‌هاي بنيادين مورد قبول اعضاء منصف جامعه‌ي كوهنوردي پيش رفت.
جايگاه نويسنده‌ي اين سطور ايجاد حساسيت نسبت به انواع ذي‌نفعان و  حقوق آنها بر پايه‌ي استنباط شخصي، تجربه‌ي زيسته در جغرافياي ايران و اطلاعات حاصل از ارتباط با جامعه‌ي كوهنوردي ايران، نيز استفاده از ضوابط الگوهاي علمي مقبول در نظريه‌هاي اخلاق حرفه‌اي و سرانجام تجربه‌هاي سازمان‌هاي پيشرو بين‌المللي در اين زمينه است.

3- اهميت و ضرورت تدوين كدهاي اخلاقي؛  كدهاي اخلاقي در كوهنوردي شامل مجموعه‌اي از ارزش‌ها نكات پندآميز و قواعد عملي خواهند بود كه ساختار مناسبي براي برزو رفتار صحيح و مسئولانه را در لحظه‌هاي تصميم و كنش فراهم مي‌آورند. كدهاي اخلاقي دستورالعمل‌هاي ريز رفتاري نيستد، بلكه ضوابطي هستند كه در هنگام عمل به دستورالعمل‌ها بايد آنها را مد نظر قرار داد. براي مثال كدهاي اخلاقي نمي‌گويند كجا و چگونه در ديواره‌نوردي بايد از طناب ثابت استفاده كرد (اينها را بايد در دستورالعمل‌هاي آموزشي جست‌وجو كرد)، اما مي‌گويند در صورت استفاده ازطناب ثابت حق داري پس از پايان كار آن را در طبيعت رها كني و بدينسان به آلودگي طبيعت و منظر دامن بزني و يا وظيفه داري هر ابزاري را كه به كار بردي، پس از استفاده جمع كني و طبيعت را پاك نگه‌داري.

-          اهميت كدهاي اخلاقي كوهنوردي:
1- ارزش‌هاي مورد توافق جامعه‌ي كنوني كوهنوردي را بازتاب خواهند داد؛
2- قواعد مهم رفتاري در لحظه‌هاي حساس و مستلزم تصيم‌هاي مهم را متعين خواهند كرد؛
3- مبنايي براي ذهنيت مشترك و داوري عمومي در باره‌ي رفتار كوهنوردان فراهم خواهند ساخت؛
4- زمينه‌اي براي تفاهم در بدنه‌ي جامعه‌ي كوهنوردي فراهم خواهند آورد؛
5- در صورت بروز مشكلات حقوقي راهنمايي براي پيگيري امور حقوقي، فعاليت وكلا و احياناً هيأت منصفه فراهم خواهد ساخت.

 -            ارزش‌هاي پايه در تدوين كدهاي اخلاقي در كوهنوردي؛ ارزش‌هاي جامعه‌ي بين‌المللي در تدوين كدهاي اخلاقي بسيار آرمان‌گرايانه و چشم‌گيراند. تعدادي از عناوين مهم اين ارزش‌ها از منظر UIAA  عبارتند از: كرامت انساني، حق حيات، آزادي و سعادت انساني، بكارت طبيعت (Intactness of Nature)، وابستگي متقابل كنشگران و مسئوليت متقابل، حقيقت، خودشكوفايي، متعالي و فاخر بودن تجربه‌ها (Excellence) و ارزش‌هاي خاص سفرهاي ماجراجويانه (Adventure)
شرح و بسط و گشودن مفاد و مفاهيم اين عنوان‌ها و اين كه چگونه اين ارزش‌ها آن كدهاي مورد نظر را مي‌زايانند، نيازمند مجالي فراخ است كه شايد در حلقه‌هاي گفت‌وگوي كوهنوردان، در شبانه‌هاي صعود، يا در كارگاه‌هاي آموزشي فراهم آيد.

4- در مقام ايجاد حساسيت در كلي‌ترين حالت يادآوري مي‌كنيم فعاليت كوهنوردي اخلاقي، بر اساس تجارب سازمان‌هاي پيشرو كوهنوردي بدين دو صورت بيان مي‌شود:
  4-1- در حالت معتدل‌تر: "كمترين آسيب ممكن را وارد ساز" (minimum impact)
  4-2- حالت آرماني با شعار: "ردي به جا نگذار" (Leave No Trace)
در اين باره در بخش پيوند‌هاي اين وبلاگ دو لينك معرفي شده است.