
آشنايي با فيلسوف برجسته آلماني ايمانوئل كانت، نقطه عطف بزرگي در زندگي فكري من بود. شرح اين آشنايي و تأثيرگذاري را ميگذارم براي وقتي ديگر. در اين فضا، در چند شماره قصد دارم به اختصار به زندگي و ذكر نقل قول( quotation ) از بزرگاني بپردازم كه آشنايي و آموختن از آنها را مغتنم دانستهام. براي آغاز كانت را بر ميگزينم.
ايمانوئل كانت، به سال 1724 ميلادي در كونيگسبرگ، از ولايات پروس شرقي به دنيا آمد. با كمي
تسامح همان شرق آلمان. او چهارمين فرزند از نُه فرزند يك خانواده تهيدست سراج بود. والدين كانت مسيحي پروتستان و اهل فرقه پرهيزگاران(pietist) بودند. كانت در خردسالي و نوجواني ابتدا پدر و سپس مادر خود را از دست داد. با اين وصف همواره بر انضباطي وفادار بود كه بيش از همه آن را مرهون آموزههاي مادر ميدانست.
كانت در شانزده سالگي تحصيلات مقدماتي را به پايان برد و وارد دانشگاه شد. در اين زمان او به عنوان معلم سر خانه مشغول به كار شد و ظاهراً حدود ۱۵ سال باقي عمر را بدين منوال گذراند تا بتواند شغلي رسمي در دانشگاه بدست آورد.توفيق كانت در آن تدريسهاي آزاد، برايش عنوان استاد استثنايي(magister der schone) را به ارمغان آورد. كانت همواره مورد احترام مردم كونيسبرگ بود و باعث افتخار شهر محسوب ميشد. رشتههاي علمي او ابتدا نجوم، جغرافيا، فيزيك نيوتوني، رياضيات، و سپس منطق و فلسفه بود. تآليفات اوليه او كه چندان شهرتي هم برايش به بار نياورد بيشتر در نجوم و جغرافيا و حتي مباحث اوليه زيستشناسي بود. به لحاظ فلسفي ابتدا تحت تأثير عقلگرايان بود كه نسب به دكارت ميبرند، اما وقتي به تعبير خودش هيوم او را از خواب جزمي بيدار كرد، راهي را در مشي فلسفي پيش گرفت كه به تكوين فلسفه نقدي انجاميد. در اين باب و در باب گوشههاي ديگري از زندگي او دوباره خواهم نوشت. اما در اينجا به نقل quotation اي از او ميپردازم كه بسيار مشهور است و كتيبه سنگ قبر او نيز شدهاست ،و براي من همواره تأمل برانگيز است.
Two things fill the mind with ever new and increasing admiration and awe, the oftener and more steadily we reflect on them: the starry heavens above and the moral law within. k
Critique of Practical Reason, transe. T. K. Abbott, p. 260
دو چيز است كه هرچه بيشتر در آنها تأمل كنيم، ذهن را با هيبت و اعجابي همواره نو و فزاينده پر ميكنند، آسمان پر ستارهي بالاسر و قوانين اخلاقي درون.
نقد عقل عملي
برنامهي امسال كوير پيمايي همچون يك سال پيش، در منطقه مرنجاب از نواحي اطراف كاشان، در
روزهاي ۹تا۱۰ آذر ماه برگزار شد. از آنجا كه در گزارش برنامه سال گذشته به طور مشروح به زمانبندي و گزارش تفصيلي موقعيت منطقه پرداختم. در اينجا از طول و تفصيل خودداري ميكنم و دوستان علاقهمند را به آنجا (آرشيو آذر ۸۴ در همين وبلاگ) ارجاع ميدهم.
تفاوتهاي كوچكي البته در برنامه امسال بود؛ از جمله اين كه:
- امسال زودتر به منطقه وارد شديم و به دليل وجود وقت كافي توانستيم حركت در نمكزار را در عصر روز اول تجربه كنيم و غروب خورشيد را، عليرغم مزاحمت لكههاي ابر از بالاي ارتفاع وسط درياچه نمك، موسوم به جزيره سرگردان، مشاهده كنيم.
- در اين برنامه به علت زودرس بودن باران زمستانه، رنگ نمكزار كمي به كرم-شكلاتي متمايل بود و سفيدي خالص نمك رؤيت نشد.
- به علت ابري بودن آسمان شب، به درك آسمان خالص و ستاره باران كوير نايل نيامديم و برنامه رصد ابتر ماند. لاجرم بخشي از مطلب را كه در فضايل آسمان شب، براي دوستان آماده كرده بودم، سانسور شد و ماند براي فرصتي ديگر، البته اگر عمري باشد.
- به علت ابري بودن هواي روز، تبلور ماسهزارهاي رمل در ناحيه بياباني، چشمان بچههايي را كه اولين بار برنامه كوير را تجربه ميكردند، ننوازيد.
با اين همه ، حضور سالي يك بار در كوير تأمين شد ، آن هم در جمع دوستان خوبي كه نيمي از آنها جديد بودند.
جاي دوستان سال قبل را كه در اين برنامه نبودند، سبز كرديم.
آيا تجربه كويري ديگر در لوح زندگي ما ثبت خواهد شد؟